"Epische woede", "Brullende leeuw": dat zijn de namen van de militaire operaties die gezamenlijk door Amerikaanse en Israëlische troepen werden gelanceerd tegen strategische doelen in Iran. De aanvallen troffen militaire infrastructuur en regeringscomplexen in Teheran. Het Israëlische leger bevestigde de eliminatie van de Iraanse Opperste Leider, Ali Khamenei, evenals die van een aantal hoge militaire verantwoordelijken. Als antwoord lanceerde Teheran golf na golf van ballistische raketten en drones tegen Israël, maar ook tegen Amerikaanse en geallieerde belangen in de Golf. Er werden inslagen gemeld nabij Jeruzalem, Tel Aviv, evenals op haveninfrastructuur in Oman en de Verenigde Arabische Emiraten. Koeweit en Qatar onderschepten tal van projectielen, terwijl de Amerikaanse regering zegt te mikken op de vernietiging van de Iraanse marine om Teherans capaciteit om de scheepvaart te blokkeren te beperken.

Internationale gemeenschap verdeeld

De internationale gemeenschap reageert bezorgd op het risico van een regionale brandhaard. Beijing veroordeelde de Amerikaans-Israëlische operatie, noemde de aanvallen een aantasting van de Iraanse soevereiniteit en riep op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren. Vladimir Poetin hekelt een cynische schending van moraal en internationaal recht.

Washington houdt vast aan een harde lijn. Donald Trump moedigde een regimewissel in Teheran aan en waarschuwde dat elke nieuwe Iraanse vergelding zou leiden tot een ongekende slagkracht. De Amerikaanse ambassades in de regio verkeren in maximale staat van paraatheid.

Aan Europese kant tonen Europese leiders een zekere eensgezindheid in de veroordeling van Iraanse acties, maar hun reacties vertalen een gedeelde vrees: die voor een onbeheersbaar regionaal conflict met grote economische gevolgen, nu Europa sinds de sancties tegen Rusland sterk afhankelijk is van koolwaterstoffen uit het Midden-Oosten. In een gezamenlijke verklaring veroordeelden Keir Starmer, Emmanuel Macron en Friedrich Merz "met de grootste vastberadenheid" de Iraanse aanvallen op buurlanden. Niettemin vertoont de Europese eenheid barsten over de vraag naar de legitimiteit van preventieve aanvallen. Spanje hanteert een strikte lijn van afwijzing van militaire acties, of ze nu het werk zijn van de Amerikaans-Israëlische as of van Iran, net als Noorwegen, dat van oordeel is dat de Israëlische aanvallen het internationaal recht niet respecteren.

De oliemarkt: spanning zonder explosie

Olie is de belangrijkste barometer van deze crisis. Ondanks de intensiteit van de gebeurtenissen dit weekend nadert Brent de grens van 80 USD, maar gaat er niet overheen. De stijging blijft voorlopig beperkt tot 7 % ten opzichte van het slotniveau van vrijdag. Los van de toekomst van Iran, een groot olieproducerend land, baart vooral de aanvoer van olie in het Midden-Oosten zorgen. In dat verband zijn alle ogen gericht op de Straat van Hormoes, waar het verkeer zwaar verstoord is. Hoewel Teheran geen totale blokkade heeft aangekondigd, zijn veel schepen uit voorzorg voor anker gegaan. De alternatieve infrastructuren (Saoedische en Emiratische pijpleidingen) kunnen slechts een deel compenseren van de maritieme stromen die via de Straat van Hormoes lopen. Tegelijkertijd hebben enkele reuzen in het zeevervoer hun overtochten opgeschort via Hormoes, maar ook via de Straat van Bab el-Mandeb, om mogelijke vergeldingen door Iraansgezinde partijen in de regio te voorkomen.

Analisten verwachten voorlopig echter geen sprong naar 100 tot 130 USD, noch een schok vergelijkbaar met de crises van 1973 of 1990. Verschillende factoren verklaren deze dynamiek :

  • De geopolitieke risicopremie die in de prijzen was verrekend, was al aanzienlijk.
  • Om te proberen de gemoederen te bedaren, hebben Saoedi-Arabië, Rusland en hun OPEC+-bondgenoten zondag beslist hun productie voor april met 206.000 vaten per dag te verhogen, een volume hoger dan verwacht. Het uitgebreide kartel zou het aanbod indien nodig ook verder kunnen opvoeren.
  • Hoewel het scheepvaartverkeer zwaar verstoord is, is de passage door de Straat van Hormuz op dit moment niet voor 100% afgesloten.
  • De Verenigde Staten beschikken over strategische reserves (SPR) die ze zouden kunnen vrijgeven om de prijzen te temperen.

Voor de komende weken zullen twee elementen doorslaggevend zijn: de duur van dit open conflict en het vermogen van internationale spelers om de veiligheid van het maritieme verkeer te herstellen. Het zijn net deze twee parameters die van een regionale crisis een wereldwijde economische schok kunnen maken.