De schokkende overwinning van de extreem-rechtse, anti-EU Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders bij de Nederlandse verkiezingen heeft de weg vrijgemaakt voor maanden van onzekerheid. Geen enkele partij heeft meer dan 25% van de stemmen gewonnen, dus het vormen van een nieuwe coalitie als opvolger van die van Mark Rutte, een van de langstzittende leiders van Europa, zal waarschijnlijk lang duren. Het duurde 299 dagen om de aftredende regering te benoemen. Het anti-EU standpunt en de standpunten van de Vrijheidspartij, waaronder strenge immigratiebeperkingen en hogere belastingen voor banken, kunnen het bedrijfsvriendelijke imago van Nederland op de helling zetten, aldus analisten. Nederlandse bankaandelen daalden donderdag.

De partij van Wilders, die jarenlang door anderen was uitgesloten, "wordt nu serieuzer genomen als coalitiepartner, maar mensen zijn nog steeds een beetje afwachtend of dit succesvol zal zijn," zei Marcel Klok, econoom bij ING. De vraag is welke beleidsconcessies er gedaan zullen worden om een regering te vormen.

"Dus onzekerheid is zeker een factor die in de toekomst een rol zal spelen," zei Klok.

Hier zijn vier belangrijke vragen voor de markten:

1/ HOE ZORGWEKKEND IS WILDERS VOOR DE EU?

Nederland is onder Rutte een belangrijke speler geweest in de Europese Unie en levert een grote bijdrage aan de EU-begroting, dus een overwinning voor een partij die een referendum wil over het verlaten van het blok is verontrustend.

Wilders koos tijdens de campagne echter voor een meer pragmatische aanpak en hij zal moeten samenwerken met pro-EU partijen als hij wil regeren. De euro bleef onaangedaan en steeg donderdag met 0,3%.

2/ WORDT DE HERVORMING VAN PENSIOENFONDSEN BEDREIGD?

Tegenstanders van een cruciale hervorming van het pensioenfonds, die in juli van kracht werd, hebben nu een meerderheid in het parlement. Door de hervorming zal de Nederlandse pensioensector van 1,5 biljoen euro ($1,64 biljoen), de grootste van de Europese Unie, zowel nieuwe als opgebouwde spaartegoeden overhevelen naar een systeem met vaste bijdragen dat niet langer uitkeringen belooft.

De partij van Wilders wil de hervorming terugdraaien, terwijl de partij Nieuw Sociaal Contract, een nieuwkomer die als vierde eindigde en cruciaal is voor het vormen van een coalitie, wil dat deelnemers aan het fonds de keuze krijgen of ze overstappen naar het nieuwe systeem.

"Als ze besluiten om binnen het oude systeem te blijven, zal dat een behoorlijke impact hebben op de financiële markten," aldus Bas van Zanden, senior pensioenanalist bij Rabobank. Verwacht wordt dat pensioenfondsen in het nieuwe systeem hun beleggingen zullen verleggen van veilige activa zoals staatsobligaties naar risicovollere activa, dus de wijzigingen zouden minder veranderingen in activa betekenen.

Maar hoe langer het duurt om een regering te vormen, hoe minder waarschijnlijk deze veranderingen zijn, aangezien sommige pensioenfondsen in 2025 zullen overstappen, voegde Van Zanden van de Rabobank toe.

3/ WAT STAAT ER OP HET SPEL VOOR BANKEN?

Banken werden donderdag het zwaarst getroffen door de onrust op de markt, waarbij ING en ABN AMRO maar liefst 2% daalden. Een meerderheid in het aftredende parlement stemde onlangs in met hogere belastingen voor banken, waardoor aandelen van kredietverstrekkers kelderden. De wet, die volgens critici de concurrentiepositie van de sector zal schaden, moet nog door de Nederlandse senaat worden goedgekeurd en de verkiezingen van woensdag zullen dat naar verwachting niet in de weg staan.

Er is brede steun voor het verhogen van de belasting op banken, ook van de partij van Wilders, die ook voorstander is van het belasten van onverhoopte winsten van kredietverstrekkers uit hogere rentetarieven.

Maar gezien de recente belastingverhoging "betekent dat niet noodzakelijk dat ze een nieuw instrument willen", aldus Klok van ING.

De Nederlandse markttoezichthouder zal ook de spaarmarkt in het land onderzoeken, waar, net als in heel Europa, de depositorente de stijging van de rentetarieven van de centrale bank niet heeft weerspiegeld.

"Als ze zien dat dit te wijten is aan de... vrij lage concurrentie in het bankenlandschap in Nederland, zou een nieuwe regering kunnen nadenken over maatregelen om dit aan te pakken," zei Joost Beaumont, hoofd bankonderzoek bij ABN AMRO.

4/ WAT GEBEURT ER MET DE OVERHEIDSUITGAVEN?

Volgens ING stond Nederland bekend als de leider van "zuinige" Europese landen, maar de klap van de pandemie en de energiecrisis hebben de vertrekkende regering-Rutte ertoe aangezet om het meest expansieve uitgavenbeleid in de recente Nederlandse geschiedenis te implementeren.

ING verwacht dat een nieuwe regering een vergelijkbaar uitgavenbeleid zal handhaven, aangezien partijbeloften gemiddeld leiden tot een structureel begrotingstekort van ongeveer 3% van het BBP in 2028, vergelijkbaar met de prognose onder het huidige beleid.

($1 = 0,9168 euro)